NCERT · Class 10
NCERT Class 10 Sanskrit: Chapter List and Official PDFs
All 35 chapters of the NCERT Class 10 Sanskrit textbook(s), with the section headings of each chapter and a link to the official PDF on ncert.nic.in. Open a chapter to see what it covers.
35 chapters3 books
Shemushi (शेमुषी) Bhag 2
Chapter 1: शुचिपर्यावरणम्घ — पठितावबोधनम्
- मङ्गलम्
- प्रथमः पाठः — शुचिपर्यावरणम् (कविः हरिदत्तशर्मा, ‘लसल्लतिका’ इति रचनासङ्ग्रहात्)
- शब्दार्थाः
- अभ्यासः
- योग्यताविस्तारः
Chapter 2: बुद्धिर्बलवती सदाघ — पठितावबोधनम्
- द्वितीयः पाठः — बुद्धिर्बलवती सदा (शुकसप्ततिः कथाग्रन्थात्)
- शब्दार्थाः
- अभ्यासः
- परियोजनाकार्यम्
- योग्यताविस्तारः
- भाषिकविस्तारः
Chapter 3: शिशुलालनम्घ — पठितावबोधनम्
- तृतीयः पाठः — शिशुलालनम् (दिङ्नागस्य ‘कुन्दमाला’ नाटकस्य पञ्चमाङ्कात्)
- शब्दार्थाः
- अभ्यासः
- योग्यताविस्तारः
Chapter 4: जननी तुल्यवत्सलाघ — पठितावबोधनम्
- चतुर्थः पाठः — जननी तुल्यवत्सला (महाभारतस्य वनपर्वणः)
- शब्दार्थाः
- अभ्यासः
- योग्यताविस्तारः
Chapter 5: सुभाषितानिघ — पठितावबोधनम्
- पञ्चमः पाठः — सुभाषितानि (विविधग्रन्थेभ्यः सङ्कलिताः दश सुभाषिताः)
- शब्दार्थाः
- श्लोकानाम् अन्वयः
- अभ्यासः
- योग्यताविस्तारः
Chapter 6: सौहार्दं प्रकृतेः शोभाघ — पठितावबोधनम्
- षष्ठः पाठः — सौहार्दं प्रकृतेः शोभा
- शब्दार्थाः
- अभ्यासः
- योग्यताविस्तारः
Chapter 7: विचित्रः साक्षीघ — पठितावबोधनम्
- सप्तमः पाठः — विचित्रः साक्षी (ओम्प्रकाशठक्कुरस्य कथा; बङ्किमचन्द्रचटर्जी-न्यायकथा)
- शब्दार्थाः
- अभ्यासः
- योग्यताविस्तारः
- भाषिकविस्तारः
Chapter 8: सूक्तयःघ — पठितावबोधनम्
- अष्टमः पाठः — सूक्तयः (तमिलग्रन्थात् ‘तिरुक्कुरल्’ इत्यस्मात्)
- शब्दार्थाः
- अभ्यासः
- योग्यताविस्तारः
Chapter 10: अन्योक्तयःघ — पठितावबोधनम्
- दशमः पाठः — अन्योक्तयः
- शब्दार्थाः
- सर्वासाम् अन्योक्तीनाम् अन्वयाः
- अभ्यासः
- योग्यताविस्तारः
Vyakaranavithi (व्याकरणवीथिः) — Sanskrit grammar for Classes 9 & 10
Chapter 1: वर्ण विचार
- वर्ण-विचारः — माहेश्वरसूत्राणि (१४ सूत्राणि: अइउण् … हल्)
- प्रत्याहारः (अच्, हल्, इक्, अक्, झल्, यण् इत्यादयः)
- वर्णाः द्विविधाः — स्वरः (अच्)
- व्यञ्जनम् (हल्)
- अनुस्वारः, विसर्गः, संयुक्तव्यञ्जनम्
- उच्चारणस्थानानि
- प्रयत्नः
- अभ्यासकार्यम्
Chapter 2: संज्ञा एवं परिभाषा प्रकरण
- संज्ञा-परिभाषा-प्रकरणम् — आगमः, आदेशः, उपधा
- निष्ठा, विकरणम्, संयोगः
- संहिता, सम्प्रसारणम्
- अभ्यासकार्यम्
Chapter 3: सन्धिग — अनुप्रयुक्तव्याकरणम् — सन्धिः
- सन्धिः — परिचयः; सन्धेः त्रयो भेदाः (स्वर/अच्, व्यञ्जन/हल्, विसर्ग)
- स्वर (अच्) सन्धिः
- व्यञ्जन (हल्) सन्धिः
- विसर्ग सन्धिः
Chapter 4: शब्दरूप सामान्य परिचय
- शब्दरूपाणां सामान्यपरिचयः — स्वरान्त (अजन्त), व्यञ्जनान्त (हलन्त)
- अकारान्त पुंल्लिङ्ग ‘बालक’
- आकारान्त स्त्रीलिङ्ग ‘बालिका’
- अकारान्त नपुंसकलिङ्ग ‘फल’
- नकारान्त पुंल्लिङ्ग ‘राजन्’
- अभ्यासकार्यम्
Chapter 5: धातुरूप सामान्य परिचय
- धातुरूपाणां सामान्यपरिचयः
- लट् लकारः (वर्तमानकालः)
- लङ् लकारः (भूतकालः)
- लृट् लकारः (भविष्यत्कालः)
- लोट् लकारः (आज्ञार्थकः)
- विधिलिङ् (‘चाहिए’ के प्रयोग में)
- अभ्यासकार्यम्
Chapter 6: उपसर्ग
- उपसर्गाः — प्र, परा, अप, सम्, अनु, अव, निर्, निस्, दुस्, दुर्, वि, आङ्, नि, अधि, अति, सु, उत्, अभि, प्रति, परि, उप, अपि
- अभ्यासकार्यम्
Chapter 7: अव्ययग — अनुप्रयुक्तव्याकरणम् — अव्ययपदानि
- अव्ययानि
- अभ्यासकार्यम्
- मञ्जूषा
Chapter 8: प्रत्ययग — अनुप्रयुक्तव्याकरणम् — प्रत्ययाः
- कृत् प्रत्ययाः
- तद्धित प्रत्ययाः
- स्त्री प्रत्ययाः
- अभ्यासकार्यम्
Chapter 9: समास परिचयग — अनुप्रयुक्तव्याकरणम् — समासः
- समास-परिचयः
- अव्ययीभावः
- तत्पुरुषः (द्वितीया…षष्ठी, नञ्)
- कर्मधारयः
- द्विगुः
- द्वन्द्वः
- बहुव्रीहिः
- एकशेषः
- अभ्यासकार्यम्
Chapter 10: कारक और विभक्ति
- कारकम् — कर्ता, कर्म, करणम्, सम्प्रदानम्, अपादानम्, अधिकरणम्, सम्बन्धः-सम्बोधनम्
- विभक्तयः (प्रथमा–सप्तमी, सम्बोधनम्)
- चतुर्थी विभक्तिः
- सप्तमी विभक्तिः
- अभ्यासकार्यम्
Chapter 11: वाच्य परिवर्तनग — अनुप्रयुक्तव्याकरणम् — वाच्यपरिवर्तनम्
- वाच्यम् — कर्तृवाच्यम्, कर्मवाच्यम्, भाववाच्यम्
- वाच्यपरिवर्तननियमाः (लट्; क्रियापरिवर्तनसारणी)
- भूतकाले क्तवतु → क्त परिवर्तनम्
- अभ्यासकार्यम्
Chapter 12: रचना प्रयोगख — रचनात्मककार्यम्
- पत्रम् (औपचारिकम्, अनौपचारिकम्)
- दूरभाषवार्ता
- अपठित गद्यांश
- अनुच्छेदलेखनम्
- निबन्धावली
Abhyaswaan Bhav-II (अभ्यासवान् भव — द्वितीयो भागः)
Chapter 1: अपठितावबोधनम्क — अपठितावबोधनम्
- अपठितावबोधनम् — गद्यांशं पठित्वा यथानिर्देशं प्रश्नान् उत्तरत
- अभ्यासः (प्रत्येकं गद्यांशे): एकपदेन उत्तरत; पूर्णवाक्येन उत्तरत; यथानिर्देशम् उत्तरत (विशेषण-विशेष्य, कर्तृपदम्, पर्याय-विलोमपदम्, क्रियापदम्); शीर्षकम्
Chapter 2: पत्रलेखनम्ख — रचनात्मककार्यम् (पत्रम्)
- (क) अनौपचारिकं पत्रम्
- (ख) औपचारिकं पत्रम्
Chapter 3: अनुच्छेदलेखनम्ख — रचनात्मककार्यम् (अनुच्छेदः/चित्रवर्णनम्)
- अनुच्छेदलेखनम् — नमूना-अनुच्छेदाः: जन्तुशाला; स्वच्छता; वृक्षो रक्षति रक्षितः; हीमादासः; सहिष्णुता; संस्कृतशिक्षणम्; मम धर्मः; पुस्तकम्; स्वाध्यायः; मयूरः; आतङ्कवादः
- अभ्यासः — अधोलिखितविषयान् अधिकृत्य पञ्चवाक्यात्मकम् अनुच्छेदं लिखत
Chapter 4: चित्रवर्णनम्ख — रचनात्मककार्यम् (चित्रवर्णनम्)
- चित्रवर्णनम् — चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायां प्रदत्तपदानि उपयुज्य वाक्यानि लिखत
Chapter 5: रचनानुवादः (वाक्यरचनाकौशलम्)ख — रचनात्मककार्यम् (हिन्दी/आङ्ग्लतः संस्कृतानुवादः)
- रचनानुवादः — वाक्यरचनाकौशलम्
Chapter 6: सन्धिःग — अनुप्रयुक्तव्याकरणम् — सन्धयः
- सन्धिः — स्वर-सन्धिः (यण्, अयादिः, पूर्वरूपम्)
- अभ्यासः
- व्यञ्जन-सन्धिः (वर्गीयप्रथमवर्णस्य तृतीयवर्णे परिवर्तनम्; प्रथमवर्णस्य पञ्चमवर्णे परिवर्तनम्)
- विसर्ग-सन्धिः (विसर्गस्य उत्वम्, रत्वम्, विसर्गलोपः, विसर्गस्य स्थाने स्/श्/ष्)
- अनुनासिक-सन्धिः
- तुक्-आगम-सन्धिः
- अभ्यासः
Chapter 7: समासाःग — अनुप्रयुक्तव्याकरणम् — समासः
- समासाः — १ अव्ययीभावः, २ तत्पुरुषः, ३ द्वन्द्वः, ४ बहुव्रीहिः
- अव्ययीभावः (अनु, उप, सह, निर्, प्रति, यथा)
- तत्पुरुषः (विभक्ति-तत्पुरुषः, उपपद-तत्पुरुषः, कर्मधारयः, द्विगुः)
- द्वन्द्वसमासः
- बहुव्रीहिः
- अभ्यासः (समासनाम)
Chapter 8: प्रत्ययाःग — अनुप्रयुक्तव्याकरणम् — प्रत्ययाः
- प्रत्ययाः — परिचयः; प्रकाराः (कृत्, तद्धित, स्त्री)
- शतृ-प्रत्ययः
- शानच्-प्रत्ययः
- तव्यत्-प्रत्ययः
- अनीयर्-प्रत्ययः
- तद्धित-प्रत्ययाः (मतुप्, इन्, त्व-तल्, ठक् इत्यादयः)
- स्त्री-प्रत्ययाः (टाप्, ङीप्)
- अभ्यासः
Chapter 9: अव्ययानिग — अनुप्रयुक्तव्याकरणम् — अव्ययपदानि
- अव्ययानि — वाक्यपठनम्; अव्ययपदानि (अभितः, उच्चैः, नीचैः इत्यादि)
- अव्ययपद-सारणी (संस्कृत–हिन्दी)
- अभ्यासः — अव्ययचयनम्; रिक्तस्थानपूर्तिः; विपर्ययाव्ययम्; मेलनम्; पर्यायाव्ययपदानि
Chapter 10: समयःग — अनुप्रयुक्तव्याकरणम् — समयः
- समयलेखनम् (सामान्य, सपाद, सार्ध, पादोन)
- अभ्यासः — समयबोधकपदेषु रिक्तस्थानपूर्तिः
Chapter 11: वाच्यम्ग — अनुप्रयुक्तव्याकरणम् — वाच्यपरिवर्तनम्
- वाच्यम् — कर्तृवाच्यम्, कर्मवाच्यम्/भाववाच्यम्
- अभ्यासः — १ कर्तृपदं परिवर्त्य, २ कर्मपदं परिवर्त्य, ३ क्रियापदपरिवर्तनं कृत्वा वाक्यानि लिखत
Chapter 12: अशुद्धिसंशोधनम्ग — अनुप्रयुक्तव्याकरणम् — संशोधनकार्यम्
- अशुद्धिसंशोधनम् — १ कर्तृ-क्रिययोः अशुद्धयः
- २ विशेषण-विशेष्ययोः अशुद्धयः; ३ लिङ्गसम्बन्धि-अशुद्धयः
- ४ वाच्यसम्बन्धि-अशुद्धयः; ५ उपपदसम्बन्धि-अशुद्धयः
- ६ वचनसम्बन्धि; ७ सङ्ख्यासम्बन्धि; ८ अन्याः अशुद्धयः
- अभ्यासः
Chapter 13: मिश्रिताभ्यासः
- अभ्यासः I — अनुच्छेदः (सुवीरः), प्रश्नाः, सन्धिः, समासः, प्रत्ययः, वाच्यपरिवर्तनम्, अनुवादः, अशुद्धिसंशोधनम्
- अभ्यासः II — अनुच्छेदः (प्रसादे केषां हानिः…), यथानिर्देशम्, प्रत्ययः, वाच्यम्, अनुवादः, शुद्धिकरणम्
Chapter 14: आदर्शप्रश्नपत्रम्
- आदर्शप्रश्नपत्रम् — क खण्डः (अपठितावबोधनम्)
- ख खण्डः (रचनात्मकं कार्यम्)
- ग खण्डः (अनुप्रयुक्तव्याकरणम्: सन्धिः, समासः, प्रत्ययः, वाच्यम्, समयः, अव्ययम्, संशोधनम्)
- घ खण्डः (पठितावबोधनम्: गद्यांशः, पद्यांशः, नाट्यांशः, प्रश्ननिर्माणम्, श्लोकान्वयः, कथालेखनम्)
Stuck on a chapter?
Ask the Tution Sir AI tutor — it explains step by step from the syllabus.
Start free practice on Tution Sir
Free plan, no card needed. Full mock tests and the complete question bank are on the Pro plan.
Chapter lists follow the NCERT textbooks as available to us; textbooks are revised from time to time, so confirm on ncert.nic.in.